Hoe het strand van Iztuzu werd gered, en wie het redde

Iztuzu is viereneenhalve kilometer zand zonder hotel erop, zonder weg ernaast en zonder bebouwing aan beide uiteinden behalve een café en een onderzoeksstation. Aan een Turkse kust is dat niet normaal, en vanzelf is het niet gegaan.

In 1987 was hier een groot hotel gepland. Dat het er niet kwam, dankt het strand aan een campagne die enkele jaren liep, een handvol onwaarschijnlijke mensen bijeenbracht en eindigde met de bescherming van het hele gebied.

Wat er gepland was

De locatie was een strook zand die toevallig een van de belangrijkste nestelstranden voor de onechte karetschildpad in de Middellandse Zee is. Voorgesteld werd een luxehotel met alle bijbehorende infrastructuur.

Schildpadden nestelen ’s nachts, en de jongen koersen op de helderste horizon. Een verlicht hotel op een nestelstrand is geen buur maar een vervanging.

Het plan was goedgekeurd. Dit was geen geruchtencampagne tegen een hypothese; het ging daadwerkelijk door.

Wie het tegenhield

De naam die er het sterkst mee verbonden is, is June Haimoff, een Engelse die halverwege de jaren zeventig voor het eerst per boot aan deze kust kwam en zich in 1984 in Dalyan vestigde. De plaatselijke bevolking noemde haar Kaptan June, en die naam bleef haar hele leven hangen.

Ze stond er niet alleen voor. De campagne haalde de botanicus en presentator David Bellamy erbij, plus natuurbeschermers als Lily Venizelos, Peter Günther, Nergis Yazgan en Keith Corbett; samen maakten ze van een lokale bouwkwestie een internationaal verhaal.

Het keerpunt kwam toen de hertog van Edinburgh, destijds president van het Wereld Natuur Fonds, opriep tot een stop. Het project werd opgeschort, en in 1988 werden het strand en het achterland tot beschermd gebied verklaard.

Wat bescherming hier betekent

Die regels zijn de campagne, opgeschreven. Ze volgen is geen bureaucratie; het is wat het strand houdt zoals je het aantrof.

• Geen bebouwing op het strand en geen weg erlangs.
• In het nestelseizoen toegang gesloten tussen 20:00 en 08:00.
• Gemarkeerde nesten omheind en het hele seizoen gemonitord.
• Parasols en ligbedden alleen in aangewezen zones, weg van de nestelstrook.
• Geen voertuigen, niet graven en aan het eind van de dag blijft er niets liggen.

Wat je vandaag kunt zien

Aan het wegeinde van het strand staat een onderzoeks- en opvangcentrum voor zeeschildpadden, waar gewonde dieren worden behandeld en bezoekers het werk kunnen zien.

De oude houten strandhut van June Haimoff is teruggebracht naar Iztuzu en doet nu dienst als klein informatiecentrum en museum. Het gebouw is bescheiden; het verhaal erin niet.

En dan is er het strand zelf, dat het eigenlijke monument is: viereneenhalve kilometer zand dat iemand besloot niet te verkopen.

Kort over haar

June Haimoff werd geboren in 1922 en overleed in 2022, negenennegentig jaar oud. Bijna veertig jaar bracht ze in Dalyan door, het grootste deel ervan aan deze ene kwestie.

Een stichting met haar naam werd in 2011 opgericht om het beschermingswerk voort te zetten; zelf voerde ze op haar negentigste nog campagne.

Het hoort ronduit gezegd: ze was een bezoeker die bleef, geen plaatsgenoot, en de campagne slaagde mede doordat Turkse natuurbeschermers en wetenschappers meededen. Beide helften van die zin tellen.

Waarom dit op een boottochtpagina hoort

Omdat de dagtocht eindigt op Iztuzu, en wat die middag goed maakt precies datgene is wat het bijna niet haalde.

Elke boot die aanlegt bij het riviereind van het strand gebruikt een beschermd gebied, en de regels op het zand bestaan door een concrete strijd eind jaren tachtig en niet als algemene wellevendheid.

Dat weten verandert hoe de stop voelt. Een leeg strand is prettig; een leeg strand waarvoor gevochten is, is interessant.

Wat een bezoeker nu kan doen

Niets daarvan is veeleisend. Het is het minimum dat het strand vraagt in ruil voor het feit dat het is wat het is.

1. Blijf weg bij gemarkeerde nesten en neem honden helemaal niet mee het strand op.
2. Neem al je afval mee terug, inclusief de kleine dingen die wegwaaien.
3. Gebruik na het donker in het nestelseizoen geen licht op het zand en respecteer de sluiting.
4. Vraag een bemanning niet om voor een foto dicht bij een schildpad te komen.
5. Bezoek het informatiecentrum aan het wegeinde als je nieuwsgierig bent. Het kost bijna niets en financiert het werk.

Het alternatief

Stel je de andere uitkomst eerlijk voor: een hotel aan het riviereind, lichten langs de duin, een weg achter het zand en ligbedden van eind tot eind. Het was een volstrekt prima badplaats geworden, en daar zijn er tientallen van aan deze kust.

In plaats daarvan ligt hier een van de laatste grote onbebouwde nestelstranden van de Middellandse Zee, alleen bereikbaar per boot of via één weg naar één hoek ervan.

Dat is wat een handvol mensen kocht met een paar jaar van hun leven, en het ligt er elke middag nog als de boten de rivier af komen.