Dalyan’ın Sokak Kedileri ve Köpekleri: Ne Yapmalı, Ne Yapmamalı?

Dalyan’da nehir kenarında bir masaya oturun, beş dakika içinde bir kedi gelip kibar bir mesafede oturur ve hiçbir şey istemeden size bakar. Karanlıktan sonra kordonda yürüyün, bir köpek büyük ihtimalle yolun bir kısmını sizinle yürür, sonra ilgisini kaybeder. İkisi de burada olağan ve ikisi de saldırganlık ya da çaresizlik bekleyip ikisini de bulamayan ziyaretçileri şaşırtıyor.

Türkiye’nin sokak hayvanlarıyla ilişkisi başıboş kelimesine oturmuyor. Bu hayvanlar yaşadıkları mahalle tarafından besleniyor, sulanıyor, çoğu zaman aşılanıp kısırlaştırılıyor ve kanunla korunuyorlar. Bunu bilmek, doğru davranışın ne olduğunu da değiştiriyor.

Başıboş değil, mahalle hayvanı

Dalyan gibi bir kasabada kediler ve köpekler bir eve değil sokağa ait. Restoranlar su koyuyor, komşular her gün aynı yerlere mama bırakıyor ve veteriner masrafını çoğu zaman aksamayı fark eden kişi ödüyor.

İnsanların beklediğinden bu kadar iyi görünmelerinin sebebi bu. Bir dükkânın önünde yatan kendinden emin, temiz, karnı tok bir köpek kaybolmuş değil; evinde.

Terbiyelerini de bu açıklıyor. Bütün hayatını kendisine ne vuran ne kovalayan insanlar arasında geçirmiş bir hayvanın saldırgan biçimde dilenmek ya da kaçmak için sebebi yok. Yanınıza oturup bekliyor; bu da yanında olması çok daha kolay bir şey.

Kulak küpesi ne anlama geliyor?

Kulaklara bakın. Bir kulaktaki çentik ya da kesilmiş köşe, ya da numaralı plastik küpe, hayvanın yakala-kısırlaştır-aşıla-yerine bırak programından geçtiği anlamına geliyor. Tedavi edilmiş ve yaşadığı yere geri bırakılmış.

Bu, Türkiye’deki belediyelerin standart yaklaşımı ve bu büyüklükte bir kasabada nüfusun patlamak yerine dengede kalmasının sebebi. Türkiye’de hayvan koruma mevzuatı son yıllarda önemli değişikliklerden geçti ve sokak hayvanlarının nasıl yönetileceği ülke çapında hâlâ tartışılan bir konu.

Ziyaretçi için önemli olan daha basit: küpeli bir hayvan bilinen, aşılanmış, bakılan bir hayvan; başıboş dolaşan bir sağlık riski değil.

Kanun, kısaca

Sokak kedileri ve köpekleri Türkiye’de hayvan koruma mevzuatıyla korunuyor. Birini kasten yaralamak ya da öldürmek suç ve karşılığı para cezası değil hapis.

Hayvana vurmak, yemeğini suyunu esirgemek, aşırı sıcak ya da soğukta bırakmak, başka biçimde bedensel veya ruhsal acı vermek yasak.

Neredeyse hiçbir ziyaretçi bunun yakınından geçmez. Yine de bilmeye değer, çünkü sokakta bir köpeğe bağırdığınızda alacağınız tepkiyi açıklıyor: kayıtsızlık değil, hoşnutsuzluk.

Tek listede nasıl davranılır

• Bakın, kovalamayın. Özellikle çocuklarla, özellikle restoran masalarının çevresindeki kedilerle.
• Masanızdan beslemeyin. Dilenen tek hayvanı ödüllendiriyor, geri kalanına da müşterilerin başına üşüşmeyi öğretiyor; bu da hem hayvanlar hem restoran için işi kötüleştiriyor.
• Su her zaman makbul. Ağustosta bir dükkânın önündeki su kabı mamadan daha önemli.
• Yavru kedilere ve köpeklere dokunmayın. Anne yakındadır ve karışmak, sorun çıkarması kesin olan tek şeydir.
• Uyuyan köpeği uyandırmayın ve bir çocuğun yaklaşmasına izin vermeyin.
• Hayvanı kucağınıza almayın. Gereği yok ve tırmalanmanın en hızlı yolu bu.
• Bir hayvan gerçekten hasta ya da yaralı görünüyorsa kendiniz müdahale etmek yerine bir esnafa ya da restorana söyleyin. O hayvanı yerelde birileri zaten tanıyor.

Gece kordondaki köpekler

Köpekler en çok akşam görünür oluyor. Kordonda yürüyorlar, serin taşlarda uyukluyorlar ve ara sıra bir grup yürüyüşçüye birkaç yüz metre eşlik ediyorlar. Bunların hiçbiri tehdit değil.

Bir köpek peşinize takılırsa normal şekilde yürümeye devam edin ve beslemeyin; kendi bölgesinin sınırında duracaktır. Size havlıyorsa genellikle sizi size değil, başka bir köpeğe duyuruyordur.

İki durum dikkat istiyor: yavrusu olan bir köpek ve aydınlık merkezin dışında gece toplu hâlde duran köpekler. İkisinde de cevap aynı. Yavaşlayın, koşmayın, gözlerine dikkatle bakmayın ve çevrelerinden geniş bir yay çizerek geçin.

Kediler ve akşam yemeği

Nehir kenarındaki restoranların kedileri kasabanın en deneyimli müzakerecileri ve balıktan anlayan ilk kediler olmayacaklar. Oturacaklar, bakacaklar ve çoğu masaya dokunmayacak.

Nazik teamül, restoranın kendi kedilerini kendisinin idare etmesi. Biri sizi rahatsız ediyorsa kendiniz kovalamak yerine görevliye söyleyin; sadece yakında oturuyorsa bırakın otursun.

Onlara artık vermek cömertlik gibi geliyor ama yerel restoran sahiplerinin ziyaretçilerin bırakmasını sessizce diledikleri tek şey bu. Sakin bir kediyi bir hafta içinde masa kedisine çeviriyor.

Plaj, carettalar ve köpekler

İztuzu caretta caretta için bir yuvalama plajı ve yuvalama kumundaki bir köpek yuva için gerçek bir risk. Korunan plaja köpek alınamıyor ve bu, önerilen değil uygulanan kurallardan biri.

Köpekli bir yerde kalıyorsanız bunun önemi var: plaj onu götürecek yer değil ve yuvalama mevsiminde gece kapanmasının sebebi de aynı.

Aynı koruma mantığı nehir kanalları için de geçerli. Buradaki yaban hayatı savunmasız olduğu için korunuyor; sığ suda koşan bir köpeğin saniyeler içinde havalandıracağı sazlık kuşları da buna dâhil.

Isırılırsanız ya da tırmalanırsanız

Nadir ama bilmekte fayda var. Yarayı sabun ve akan suyla birkaç dakika iyice yıkayın, sonra aynı gün bir doktora ya da sağlık ocağına gidin. Yarın nasıl görüneceğini beklemeyin.

Türkiye’de kuduz riski düşük ama sıfır değil; aşı geçmişini bizzat bilmediğiniz herhangi bir hayvanın ısırığına verilecek tek doğru cevap tıbbi değerlendirme.

Nerede ve ne zaman olduğunu söyleyin. Bu büyüklükte bir kasabada hayvan genellikle tespit edilebiliyor ve bu da değerlendirme için önemli.

Ve herkesin sorduğu şey

Evet, insanlar eve götürüyor ve evet, mümkün. İşin içinde veteriner, mikroçip, bekleme süreli kuduz aşısı, bazı ülkeler için kan titre testi ve hayvanı taşıyacak bir havayolu var. Bu, tatilin son iki gününe değil aylara yayılan bir süreç.

Ciddi ciddi düşünüyorsanız işe hayvanla değil yerel bir veterinerle konuşarak başlayın. Bir de kendinize karşı dürüst olun: ömrünü bir nehir kıyısında özgür geçirmiş bir köpek başka bir ülkede daire ister mi?